کربلای 1

 

کربلای 1 در یک نگاه

 

 

عملیات کربلای 1؛ آزادی مهران

تصرف شهر فاو به دست قوای ایرانی و پیروزی هایی که رزمندگان در این منطقه حساس به دست آوردند، عراق را بیش از پیش در موضع ضعف قرار داد. کمک های بی دریغ کشورهای عربی و همچنین غرب هم نتوانست شکست سنگین سردمداران رژیم بعث را توجیه و افکار عمومی مردم عراق را راضی نگه دارد. از این رو عراق که در هر سال با عملیاتی گسترده از سوی رزمندگان ایرانی مواجه می شد، تصمیم گرفت تا استراتژی دفاعی خود را تغییر داده و برای مقابله با عملیات ایران، روشی جدید را اختیار کند. این تصمیم که حاصل جلسات مختلف فرماندهان بلند پایه با رییس حکومت عراق بود "استراتژی دفاع متحرک" نام گرفت و صدام خود فرماندهی این طرح را عهده دار شد. دشمن در نخستین اقدام خود تحرکاتی را در مناطق مختلف انجام داد که تصرف و اشغال دوباره شهر مهران و ارتفاعات مشرف بر این منطقه از آن جمله بود. مهران که در نوار مرزی بین دو کشور جزو جبهه میانی به حساب می آمد، نه تنها در آن زمان – که از دیرباز و حتی قبل از شروع جنگ – صحنه مناقشات مرزی و درگیری های پراکنده بود. با توجه به اینکه بیشتر نیروهای سپاه پاسداران در فاو درگیر بودند، و حفاظت و دفاع مهران به عهده ارتش بود. عراق در یک حرکت

حساب شده دروازه های مهران را گشود و روستاهای اطراف آن را به تصرف خود درآورد. صدام حسین این اقدام عراق را در ازای از دست دادن فاو، مهم برشمرد. آخرین عملیات رزمندگان ایرانی در این منطقه در زمان والفجر 3 انجام شده و پس از بازپس گیری مهران در آن عملیات، دیگر اتفاق مهمی در منطقه رخ نداده بود. در مقابل وضعیت یاد شده، ضرورت آزادسازی مهران اجتناب ناپذیر بود، چرا که حضرت امام خمینی (رضوان الله تعالی علیه) فرمانده کل قوا بر آزادی این شهر مهم تاکید فرموده بودند. بر این اساس و به منظور آزادسازی شهر مهران، مقدمات کار از جمله شناسایی و جمع آوری اطلاعات از دشمن، آغاز و عملیات کربلای یک براساس 3 مرحله طراحی گردید:

مرحله نخست: تأمین ارتفاعات قلاویزان ایران تا روستای امامزاده حسن

مرحله دوم: تأمین ارتفاعات جبل همدین تا شیارمیگ سوخته و در امتداد آن روستاهای بهین، بهروزان و هرمزآباد.

مرحله سوم: تصرف خاکریز والفجر 3 از روستای فرخ آباد تا زیر ارتفاعات 223 قلاویزان و تأمین شهر مهران.

در ساعت 22 و 30 دقیقه مورخ 10 تیرماه 1365 عملیات آزاد سازی مهران با عنوان "کربلای 1" و با رمز "یا ابوالفضل العباس (ع) ادرکنی" آغاز شد. 24 ساعت پیش از شروع عملیات، دو گردان از رزمندگان ایرانی جهت دور زدن و غافلگیر کردن دشمن از سمت قلاویزان حرکت کرده بودند. همزمان با حرکت این نیروها، طوفان نسبتا شدیدی همراه با گرد و غبار سطح منطقه عملیات و عقبه های خودی را پوشاند و این وضعیت درست در زمانی بود که یگان های خودی آماده می شدند تا عملیات خود را آغاز کنند. با توجه به اینکه دشمن در روز اول عملیات با وارد کردن نیروهای احتیاط خود، با لشکرهای عمل کننده درگیر شده بود، اما هیچ حرکت قوی حساب شده ای – اعم از پاتک و یا استفاده از نیروی هوایی و توپخانه – از دشمن مشاهده نمی شد و این وضعیت برای عموم فرماندهان عملیات غیر منتظره بود.

عملیات موفق کربلای 1 پایانی بر استراتژی دفاع متحرک عراق و نیز نقطه شروع امیدوار کننده ای برای نیروهای خودی بود. منفعل کردن سیاست تهاجمی عراق ، هدفی عمده بود که نیروهای خودی بخوبی توانستند در این عملیات به آن دست یابند و ضمن آن به همه اهداف نظامی پیش بینی شده نیز برسند. ده روز جنگ و مقاومت در مهران منجر به آزادسازی 175 کیلومتر مربع از خاک خودی عراق شد و 8 روستا و ارتفاعات قلاویزان و دو پاسگاه مرزی به دست رزمندگان اسلام افتاد. علاوه بر مناطق اشغال شده توسط دشمن رزمندگان از موانع و استحکامات خط دشمن نیز که در والفجر 3 آزاده نشده بود عبور نموده و ارتفاعات قلاویزان را آزاد کردند.

همچنین عقبه های دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در معرض دید و تیر نیروهای خودی قرار گرفت و در مجموع 220 کیلومتر مربع از زمین های تحت اشغال دشمن آزاد شد.

در این عملیات 110 دستگاه تانک و نفربر، صداها دستگاه خودرو، چندین انبار بزرگ مهمات و مقدار زیادی سلاح سبک و نیمه سنگین دشمن منهدم گردید. در کنار این خسارات، ده ها تیپ از یگان های ارتش عراق از میان رفت و بیش از 10400 تن از قوای دشمن کشته و زخمی شده یا به اسارت نیروهای خودی درآمدند همچنین 73 دستگاه تانک و نفربر، 100 دستگاه خودرو نظامی، 90 قبضه خمپاره انداز، 20 قبضه آتشبار ضدهوایی، 10 دستگاه خودرو مهندسی و هزاران قبضه سلاح سبک و نیمه سنگین به غنیمت گرفته شد.

در این عملیات شهید سیدرضا دستواره به شهادت رسید.

 

نام عملیات: کربلای 1

زمان اجرا: 10/4/1365

مدت اجرا: 10 روز

تلفات دشمن (کشته، زخمی و اسیر): 10400

رمز عملیات: یا ابوالفضل العباس (ع)

مکان اجرا: منطقه عملیاتی دشت مهران – جبهه میانی جنگ

ارگان های عمل کننده: رزمندگان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

اهداف عملیات: بازپس گیری دوباره شهر مهران و ارتفاعات مرزی منطقه و سرکوب و منفعل کردن دشمن.

 


شناسنامه عملیات

نام عملیات: کربلای 1

رمز عملیات: "یا ابوالفضل العباس(ع) "

منطقه عملیات: جبهه میانی – مهران

تاریخ عملیات: 10/4/1365

نوع عملیات: گسترده

هدف: آزاد سازی شهر مهران و ارتفاعات مهران

فرماندهی عملیات: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

سازمان عمل کننده: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

استعداد نیروهای درگیر خودی: 34 گردان پیاده، 4 گردان رزهی، 9گردان ادوات و 6 گردان توپخانه

استعداد نیروهای درگیر دشمن: 52 گردان پیاده، 7گردان زرهی، 5گردان مکانیزه، 23گردان کماندو، 24 گردان کارد جمهوری و 15 گردان توپخانه

تلفات دشمن: (کشته، زخمی و اسیر): 10400

خسارات دشمن: انهدام 110 دستگاه تانک و نفربر و تعداد زیادی ادوات و خودرو

غنائم: 69 دستگاه تانک و نفربر، 8 دستگاه ماشین آلات مهندسی، 61 قبضه ادوات و 64 خودرو

نتایج : آزادسازی شهر مهران، 8 روستای منطقه، پاسگاه دراجی و سلسله ارتفاعات قلاویزان به ویژه قله 223

درمجموع منطقه ای به وسعت 175 کیلومتر مربع از خاک ایران و عراق آزاد شد. 

 

 

ضرورت انجام عملیات

پس از اشغال مهران، برخی از شواهد نشان می داد با وجود این که دشمن در حملات قبل از آن (فکه، شرهانی، زبیدات، حاج عمران) و تا حدودی در مهران ناموفق بوده است از حملات زمینی خود دست برنداشته و هم چنان در محورهایی، خود را آماده تک می کند و به نظر می رسد در صورتی که نیروهای خودی به دشمن فرصت بدهند قصرشیرین و سپس سومار نیز مانند مهران تصرف خواهد شد. در این صورت، ممکن بود افزون بر نقاط استراتژیک، بعضی از شهرهای مرزی را نیز از دست بدهیم و این امر در روحیه نیروهای خودی اثر بدی برجا می گذاشت و بالطبع، تبعات سیاسی ای نیز برای نظام به دنبال داشت و در مقابل، روحیه دشمن را تقویت و مدال های متعددی بر دوش نظامیان صدام آویخته می شد.

افزون بر ضرورت سیاسی - نظامی انجام عملیات علیه تهاجمات دشمن (در صورتی که در انجام عملیات گسترده آینده خدشه ای وارد نشود)، امام نیز مکررا از وضعیت مهران می پرسیدند به طوری که در دو نوبت، به مسؤولان جنگ فرموده بودند. پس مهران چه شد؟« افزون بر آنچه گفته شد مسئله انجام هر عملیات موفق و در هرکجا، ضرورت خاص خود را داشت. 

 

 

اقدامات عملی برای اجرای عملیات

پس از تصرف مهران از سوی دشمن، سپاه دوم نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با نام قرارگاه نجف اشرف به منطقه وارد شد و اقدامات عملی برای توقف دشمن و برنامه ریزی برای آزادسازی مهران را آغاز کرد. پس از متوقف کردن پیشروی دشمن در سه تا پنج کیلومتری جاده کمربندی مهران، نیروهای خودی در مقابل جاده آسفالت مزبور به پدافند و تشکیل خط مشغول شدند. از طرف دیگر، برای دسترسی هرچه سریع تر به دشمن و پرکردن فاصله خط خودی با دشمن و آماده کردن زمینه انجام عملیات برای یگان ها، ضروری به نظر می رسید که خط پدافندی خود را به دشمن نزدیک کنیم، بنابراین، از طرف نیروی زمینی سپاه پاسداران مقرر شد که قرارگاه نجف اشرف و یگان های تابعه، خاکریز مقدم خودی را به طرف دشمن نزدیک کنند. پس از گذشت مدتی، به دلایل مختلف از جمله عدم باور در انجام عملیات و به تبع آن عدم ضرورت احداث این خاکریز، هیچ گونه اقدام عملی صورت نگرفت. در تاریخ 15/3/65، با فشار برادران رحیم صفوی و مصطفی ایزدی نخستین اقدام موثر در راستای احداث خاکریز نیروهای خودی بدون هیچ گونه درگیری با دشمن از سوی یگان های 25، 27 و 41 سپاه انجام شد.خاکریز مزبور باید به تدریج در یک خط ممتد مقا

بل جاده آسفالت کمربندی مهران از رودخانه گاوی تا یال ارتفاعات در نزدیکی خط دشمن احداث می شد، اما به دلیل ناهماهنگی در این امر خاکریز مزبور به طور پراکنده و نامنظم در شب های متوالی احداث شد به طوری که بعضی از خاکریزها تا پشت سنگر کمین دشمن رسیده بود. در یک مورد نیز، لشکر 27 حضرت رسول(ص) به قدری خاکریز را به دشمن نزدیک کرده بود که با روشن شدن هوا نیروهای خودی توانستند یازده تن از نیروهای سنگر کمین دشمن را در یک درگیری کوتاه به اسارت درآورند. بالاخره، طرح احداث خاکریز به دلیل ناهماهنگی های موجود تا شب های قبل از عملیات نیز به طول انجامید که این خود یکی از عواملی بود که دشمن را فریب داد (در قسمت های مربوطه توضیح داده خواهد شد).

در خلال این اقدامات به دلیل یاد شده دشمن نیز هیچ گونه حساسیتی نسبت به این خاکریز نشان نمی داد. نکته دیگر این که خاکریزهای احداث شده به دلیل پراکندگی و نامرتب بودن از نظر طول تا دو برابر خاکریز مورد نظر بودند. 

 


شناسایی

پس از ابلاغ انجام عملیات از طرف نیروی زمینی سپاه به قرارگاه نجف اشرف، عناصر اطلاعات عملیات قرارگاه با هماهنگی واحد اطلاعات یگان های عمل کننده کار شناسایی را در سرتاسر خطوط دشمن آغاز کردند. اطلاعات به دست آمده نشان می داد که در مجموع، خطوط دشمن در سه محور جاده ایلام - مهران و باغ کشاورزی - در محور وسط (حدفاصل رودخانه گاوی و جاده دهلران - مهران) - و در محور جنوبی (مجموعه ارتفاعات قلعه آویزان) از سه نوع مختلف استحکامات و موانع برخوردار بود. در محور شمالی، اطراف جاده آسفالت و باغ کشاورزی، دشمن قوی ترین استحکامات و موانع را داشت. به طوری که پنج ردیف خط و موانع دشمن شناسایی شد. در حالی که هنوز موانع باقی بود، ادامه شناسایی در این محور متوقف شد. در مجموع، این محور بیش از هفت ردیف مین همراه با کانال و بیش از پنج ردیف سیم خاردار داشت. در محور وسط، که قسمت بیشتر آن دشت بود و موانع طبیعی بجز رودخانه گاوی کم تر در آن دیده می شد از استحکامات ضعیف تری برخوردار بود، ولی در عین حال، حداقل پنج ردیف سیم خاردار و چهار ردیف مین همراه سنگر کمین قبل از خط اصلی دشمن وجود داشت. لازم است توضیح داده شود سنگرهای کمین دشمن در محور

وسط در داخل زمین ایجاد شده بود، این سنگرها حداکثر نیم متر از سطح زمین ارتفاع داشت که با کانال به یکدیگر و از آن جا به خط مقدم مرتبط می شدند. در محور جنوبی، به ویژه معابری که یگان ها انتخاب کرده بودند خطوط دشمن نسبت به دو محور دیگر ضعیف تر بود و تنها با سنگرهای کمین و گاه در شیارها یک ردیف سیم خاردار و مین پوشیده شده بود. تنها در حوالی جاده هایی که روی ارتفاعات احداث شده بودند و محورهایی که در عملیات والفجر3 مورد استفاده قرار گرفته بودند موانع و استحکامات بسیار پیچیده ای داشتند. با محدودیتی که از لحاظ زمانی وجود داشت و امکان توقف کارها میسر نبود وجود مهتاب مشکل عمده ای بود که باید حل می شد. در این رابطه، عناصر شناسایی با تاکتیک های مختلفی از جمله استتار با بوته هایی که به خود می بستند یا رفتن در داخل کیسه گونی به شناسایی می پرداختند. در نهایت، تمامی یگان ها، شناسایی نسبتا خوبی از خط دشمن به دست آوردند، اما شناسایی از عمق دشمن تنها با دیده بانی انجام می شد. 

 

 

حفاظت، فریب و غافلگیری

در ارتباط با حفاظت، تا پیش از عملیات به دلیل وضعیت خاص زمین و دشمن نظرات گوناگونی در رابطه با امکان عدم اجرای حفاظت وجود داشته است. عمده دلایلی که باعث می شد این گونه نظرات ابراز شود تسلط دشمن بر ارتفاعات مرتفع منطقه و بالطبع، در دید قرار داشتن عقبه های خودی بود. از سوی دیگر، به طور محسوسی اخبار مربوط به انجام عملیات در مهران پراکنده شده بود و ضعف حفاظت و احتمال فاش شدن تک خودی بسیار بود. اما این وضعیت به دلیل وجود زمینه های غافلگیری و انجام طرح های فریب و مسدود بودن برخی از کانال های اطلاعاتی به مشکلی در اجرای عملیات منجر نشد. از جمله عواملی که باعث فریب دشمن شد می توان به مسئله عکس العمل خودی در برابر تحرکات و جابه جایی های دشمن در محورهای مختلف، اشاره کرد.

وقتی نمونه هایی از آمادگی احتمالی برای انجام تک از دشمن مشاهده می شد نیروهای خودی برای تقویت کردن آن مناطق و فریب دادن دشمن تردد و مکالمات کاذبی را انجام می دادند. از جمله مناطقی که در این باره با تا کید بسیار کار شده بود محورهای فاو، سومار و قصر شیرین بود.پس از آماده شدن عملیات مهران به نیروهای خودی در محورهای یاد شده تا کید شد که در شب، با چراغ روشن به طرف خط مقدم ستون کشی کنند، هم چنین، مکالمات بی سیمی را افزایش دهند. به نظر می رسد که نتیجه این طرح مناسب بود. از جمله دویل این امر بمباران پادگان ابوذر و سرپل ذهاب و شادگان بود. هم چنین در جریان عملیات (ظاهرا) فرمانده سپاه دوم عراق در منطقه مهران حضور نداشت و به احتمال قوی، در منطقه قصر شیرین بود. افزون بر اینها، با احداث خاکریزی های مقطع و نامنظم در شب های متوالی در خط خودی، دشمن تصور کرده بود که نیروی جدید و بی تجربه ای در خط خودی مستقر شده است که احداث یک خاکریز هفت الی هشت کیلومتری را یک ماه طول می دهد و در نهایت نیز نخواهد توانست، یک خاکریز ممتد و منظم را احداث کند. نکته دیگری که باعث فریب دشمن شد این بود که تا یک شب قبل از عملیات، کار احداث خاکریز خ

ودی ادامه داشت. از جمله دلایلی که نشان دهنده غافلگیری دشمن در جریان عملیات بود می توان به این نکته اشاره کرد که معمولا دشمن در صورت کشف عملیات ما، از مدت ها پیش به منطقه وارد می شد و خود را برای مقابله با ما آماده می کرد، اما در این عملیات، چند روز بعد از آغاز عملیات به این کار اقدام کرد و این غافلگیری کامل دشمن را نشان می داد. برادر محسن رضایی در همین زمینه در جلسه ستاد اجرایی خاتم می گوید:

در این عملیات غافلگیری به طور کامل رعایت شده بود و دلیل اصلی آن تقریبا عدم حضور نیروی غیر سپاهی در میان نیروهای عمل کننده است. «دلایل قاطع تر در این رابطه، اظهارات اسراست: ما اصلا آمادگی نداشتیم که شما حمله کردید. ما می دانستیم که شما به مهران حمله می کنید ولی نه به این زودی. وقتی شما حمله کردید ما فکر کردیم ایذا یی است.» 

 

 

طرح مانور

شاید در طول جنگ، مانور عملیات کربلای 1 از بهترین و موفق ترین مانورها بوده است. روی هم رفته توجه به سیر مانور، محدودیت زمان در خصوصیت آن و وضعیت خاص منطقه نکات مهمی را در تا یید آنچه گفته شد نشان می دهد نخست، در طرح اولیه، به نظر همگان رسید که مانور می تواند دو محور اصلی داشته باشد: محور نخست، تک، از سمت جاده ایلام - مهران و باغ کشاورزی به طرف شهر مهران و محور دوم، تک از سمت جاده دهلران - مهران و ارتفاعات قلعه آویزان به طرف شهر مهران و غرب قلعه آویزان (روی ارتفاعات) بود. برای این منظور، با گذشت زمان و با وارد کردن یگان هایی از سپاه (در حد امکان) در نهایت بیش از سی گردان نیرو آماده نشد و به دلیل حساسیت زمان، ممکن بود توقف بیش از اندازه، ضایعات جانبی دیگری را نیز در بر داشته باشد، بنابراین، قرار شد مانور بر اساس سی گردان نیرو طرح ریزی شود. پس از مدتی، طی سمینار فرماندهان نظامی سپاه در باختران، مانور عملیات نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفت. نخست، از طرف فرماندهی سپاه این موضوع مطرح شد که امام تا کید دارند قضیه مهران به سرعت حل شود. سپس، پیشنهادهای مختلفی از جانب فرماندهان نظامی ارائه شد.

این مباحث در جلسات قرارگاه نجف ادامه یافت و طرح هایی بررسی شد که از آن جمله می توان به طرح های زیر اشاره کرد:

- یک محور حمله از طریق باغ کشاورزی و تپه های غلامی و محور دوم از پشت رودخانه گاوی، یعنی در محور وسط نیروها از روی ارتفاعات به طرف انتهای غربی قلعه آویزان می رفت، سپس به طرف شهر و دشت مهران سرازیر می شد.

- یک محور حمله از طرف باغ کشاورزی ومحور دیگر از ارتفاعات قلعه آویزان تا مرز، سپس نیروها به طرف مهران سرازیر می شدند. طرح اخیر مورد تصویب اکثریت قرار گرفت و پس از مدتی مرحله بندی شد، اما به دلیل کمبود نیرو و به نتیجه نرسیدن درباره محور باغ کشاورزی رد شد. پس از آن، طرح دیگری پیشنهاد شد مبنی بر این که از مقابل خط خودی، یعنی بین دو جاده آسفالت ایلام و دهلران یک محور مستقیم به طرف شهر داشته باشیم، یعنی به صورت هلالی شکل به طرف مهران برویم و بعد عملیات را ادامه دهیم و ارتفاعات را نیز تا مین کنیم، این طرح نیز به دلایل مختلف از جمله عدم تضمین در تصرف ارتفاعات رد شد. بالاخره پس از بررسی های نهایی با پافشاری برادر رحیم صفوی، جانشین نیروی زمینی سپاه، چهار تا پنج روزپیش از عملیات، طرح نهایی مانور تصویب شد. به این صورت که به دلیل کمبود نیروی خودی و استحکامات دشمن در محور باغ کشاورزی و نیز هوشیاری دشمن در آن جا این محور حذف شود و با یک تلاش قوی از محور ارتفاعات قلعه آویزان و یال های آن تا رودخانه گاوی صورت گیرد. به هر حال، با وجود این که طرح های مختلفی ارا یه شد و طرح نهایی نیز تنها چند روز قبل از عملیات به تصویب رسید،

این طرح نقاط قوت بسیاری، داشت که از آن جمله می توان به نکات زیر اشاره کرد:

- محور تعیین شده از نظر استحکامات و هوشیاری دشمن نسبت به سایر محورها ضعیف تر بود.

- به دلیل هوشیاری و حساسیت دشمن نسبت به محور جاده ایلام - مهران توان خود را نیز در این محور متمرکز کرده بود، زیرا، بینش کلاسیک حکم می کرد که عملیات اصلی در این محور باشد.

- محور ارتفاعات قلعه آویزان تا رودخانه گاوی در نهایت به عقبه دشمن منتهی می شد. البته، شاید بتوان گفت که ضعف این مانور تک محوری بودن آن است و در صورت موفقیت بالای عملیات باعث عقب نشینی و فرار *

---------------------

* روز دوم عملیات که موفقیت مانور در زدن به عقبه دشمن آشکار شده بود برادر عزیز جعفری می گوید:به نظر من اگر ما مانور دشت، انجام می دادیم خیلی ضرر می کردیم، این مانور خود به خود رفت به طرف عقبه دشمن. با بحث هایی که داشتیم بعید نبود که مانور دشت را انتخاب می کردیم. برادر محسن این طور پاسخ می دهد: بحث شده است «. برادر شمخانی: این از اول طرح مرتضی قربانی بود، البته، می گفت یک محور دیگر هم بگذاریم، ولی محور اصلی ارتفاعات باشد.» نوار شماره 6 با فرماندهی قرارگاه خاتم مورخه 10/4/65. برادر محسن رضایی هم چنین در این رابطه گفته است: مانور بسیار خوب طرح ریزی شده بود به طوری که از دیدگاه کلاسیک (هم چنان که دشمن فکر می کرد) می بایست محور عملیات جاده ایلام - مهران (باغ کشاورزی) می بود، ولی محور ما عکس این قضیه بود و از نظر کلاسیک عاقلانه نبود «. سرهنگ جمالی جانشین نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران در این رابطه می گوید: این عملیات (مانور) با این استعداد یک معجزه در جنگ بوده است «. در مجموع، ما در این منطقه کمبود نیرو و توان داشتیم، اما سه عنصر زمین، ابتکار عمل و غافلگیری به توان اضافه شد و کمبود توان را حل کرد.

---------------------

موفق دشمن می شد. البته، نکته دیگری نیز به منزله ضعف طرح مطرح می شد و آن این که جناح راست عملیات، محوری برای حرکت نیروهای زرهی و مکانیزه دشمن بود و خطر دور زدن نیروهای خودی در عمق وجود داشت. بر طرف کردن ضعف های مزبور مستلزم وارد کردن چند یگان دیگر بود. این امر خود به خود باعث از دست دادن زمان می شد و با توجه به آمادگی دشمن در محورهای قصرشیرین و سومار و ... همین نیرو برای متوقف کردن تهاجم دشمن از دست می رفت. در این صورت، خود به خود در موضع انفعال قرار می گرفتیم. در هر حال، عامل سرعت در انجام عملیات از عوامل مهم موفقیت این طرح بوده است.

 

 

مراحل عملیات براساس طرح مانور

عملیات سه مرحله داشت، خط حد اصلی در آغاز از ارتفاعات قلعه آویزان تا جاده آسفالت دهلران - مهران و در عمق تا خاکریز خودی قبل از تک عراق (از فر« آباد تا قبل از ارتفاعات 223) تعیین می شود. مراحل عملیات به ترتیب زیر است:

- مرحله نخست تا مین ارتفاعات قلعه آویزان ایران تا روستای امام زاده سیدحسن.

- مرحله دوم تا مین ارتفاعات جبل حمرین تا شیار میگ سوخته و در امتداد آن تا مین روستاهای بهین بهروزان و هرمز آباد.

- مرحله سوم تصرف خاکریز والفجر 3 که از روستای فر« آباد تا زیر ارتفاعات 223 قلعه آویزان امتداد داشت و خود به خود، در این مرحله مهران نیز تا مین می شد.

 

 

سازمان رزم

مطابق برآورد اولیه، شصت گردان نیرو برای تا مین، حفظ و دافند محاسبه شده بود، اما پس از تلاش فراوان و آزادسازی یگان ها از محورهای مختلف در نهایت، سی گردان نیرو برای عملیات آماده شد، بنابراین، مانور نیز بر اساس همین استعداد طرح ریزی شد. هم چنین، از سپاه گروه 63 توپخانه خاتم و گردان ادوات نجف و هم چنین تیپ 45 مهندسی جواد الائمه(ع) و لشکر 43 مهندسی امام علی(ع) و جهاد ستاد نجف (که جهاد تهران، فارس، و ... را تحت امر داشت) برای عملیات آماده شدند. (امکانات ارتش بعدا آورده می شود). افزون بر اینها تیپ 114 امیرالمومنین(ع) نیز با دو گروهان نیرو به صورت ادغام با تیپ 4 زرهی لشکر 21 حمزه در خط باغ کشاورزی به صورت پدافند با ما موریت تظاهر به تک در شب عملیات، مستقر بودند. البته، لازم است یادآوری شود که بجز لشکر 27 و 41 دیگر لشکرهای سپاه با یک تیپ خود در عملیات شرکت می کردند و بقیه توان آنها در خطوط پدافندی قبلی استقرار داشت.

خط حد یگان ها: با توجه به توان یگان ها و حساسیت منطقه خط حد هر یگان به ترتیب زیر مشخص شد. البته ممکن بود این خط حدها بنا به دستور در حین عملیات تغییر کند. خط حد یگان ها به ترتیب از جنوب به شمال به شرح زیر است:

- لشکر 17 علی بن ابیطالب (ع) از خط مقدم تا شیار آب زیادی،

- لشکر 25 کربلا روی قلعه آویزان ایران تا آخرین پیشروی قلعه آویزان،

- لشکر 41 ثارالله بین ارتفاعات جبل حمرین و امام زاده سیدحسن،

- لشکر 27 حضرت رسول(ص) در کنار همین محور در دشت،

- لشکر 10 سیدالشهدا سمت چپ جاده آسفالت مهران

- دهلران تا شیار گاوی، و

- تیپ 21 امام رضا(ع) (که در شب دوم وارد عمل می شود)

 

برای تصرف هرمزآباد و لشکر نصر نیز برای تصرف مهران در نظر گرفته شده بود.

 

 

آتش و زرهی در طرح

در مجموع، برای عملیات شش گردان توپخانه از سپاه شامل 122 م م، 130 م م، 152 م م و کاتیوشا و سه گردان توپخانه از ارتش شامل 155 م م، 105 م م، 130 م م، 203 م م و کاتیوشا در نظر گرفته شد. هم چنین، نهصد هزار گلوله برآورد شده بود که3/1 آن تا مین شد. از این تعداد گلوله خمپاره هفتاد هزار عدد از سپاه و سی هزار از ارتش و گلوله توپ 000/63 عدد از سپاه و صد و سی هزار گلوله از ارتش (در مجموع حدود سیصدهزار گلوله) تا مین شد.

 

با توجه به وضعیت منطقه عملیاتی شرکت زرهی بسیار ضروری احساس می شد. در این رابطه، دو دسته تانک از طریق لشکر 27 به لشکر ثارالله و یک دسته به لشکر علی بن ابیطالب (ع) و یک گروهان به لشکر 10 سیدالشهدا ما مور شد. لشکرهای 25 کربلا و 27 حضرت رسول(ص) خود مستقلا زرهی وارد عمل کردند.

 

 

آخرین وضعیت خودی و دشمن در آستانه عملیات

با توجه به این که طرح مانور و خط حد یگان های خودی تنها چند روز قبل از عملیات ابلاغ شده بود در آستانه عملیات، یگان ها مشکلات فراوانی داشتند. برای نمونه، ما موریت لشکر 10 سیدالشهدا 48 ساعت قبل از عملیات ابلاغ شد. به هر حال، یگان ها خود را آماده عملیات کردند. در این میان، آمادگی لشکر 17 علی بن ابیطالب(ع) ویژگی خاصی داشت، این لشکر بر اساس مانور عملیاتی خود باید ارتفاعات قلعه آویزان را دور می زد و از پشت با دشمن درگیر می شد. از این رو، 24 ساعت قبل از آغاز عملیات دو گردان نیروی خود را از مسیرهای شناسایی شده حرکت دادند و خود را به عقبه دشمن در ارتفاعات قلعه آویزان رساندند و منتظر آغاز عملیات ماندند. از سوی دیگر، مجموعا در منطقه عملیاتی، دشمن تحرکات و حساسیت چشمگیری نشان نمی داد و به جز تحکیم جز ی مواضع خط مقدم خود و اجرای محدود آتش توپخانه به ظاهر فعالیت دیگری نداشت. به نظر می رسید آن آرامش دشمن به آن دلیل است که به تحکیم و تثبیت مواضع به دست آمده مشغول است و برای جلوگیری از آتش توپخانه خودی از اجرای آتش خودداری می کند. استعداد و گسترش نیروهای دشمن عبارت بود از:

منطقه مورد نظر تحت مسؤولیت لشکر 17 زرهی از سپاه دوم عراق بودکه خط حد پدافندی آن از رودخانه کنجان چم به سمت میانکوه امتداد یافته بود و مقر لشکر در بدره و مقر تاکتیکی آن روی ارتفاعات 215 قلعه آویزان بود. یگان های تحت امر این لشکر عبارت بودند از:

- تیپ 443 پیاده که منطقه مسؤولیت آن از پاسگاه آب زیادی تا رودخانه آب شور بود و مقر تیپ روی ارتفاعات قلعه آویزان قرار داشت،

- تیپ 705 پیاده از رودخانه آب شور تا رودخانه گاوی و مقر آن در روستای امام زاده سیدحسن بود،

- تیپ 425 پیاده از ته 215 باغ کشاورزی تا رودخانه کنجان چم و مقر آن در ورمهرزاد بود، و

- تیپ های 70 زرهی، 59 مختلط، 501 پیاده در احتیاط نزدیک وتیپ یک کماندویی در بدره بودند و تیپ 65 نیروی مخصوص برای احتیاط سپاه دوم بود. هم چنین، یک آتشبار توپ اتریشی و چهار قبضه کاتیوشا پشتیبان تیپ های زیر امر لشکر 17 بودند. در مجموع، تا قبل از آغاز تک نیروهای خودی، دشمن 42 گردان نیروی پیاده و شش گردان نیروی زرهی در تمامی منطقه مورد نظر داشت که بیست گردان آن درگیر و مابقی در احتیاط بودند. جدول شماره 2 اشتغالات و ما موریت های جنگی یگان های عمل کننده در عملیات کربلای 1 را طی شش ماه گذشته نشان می دهد.

 

به دنبال مسائلی که در گذشته بین ارتش و سپاه وجود داشت و در پی نتایج عملیات های کمیل (انجام نشده)، قادر و والفجر 8 و9 هم چنین وضعیت فعلی فرماندهی نزاجا ظاهرا تغییرات محسوسی در دیدگاه ها و برخورد سایر عناصر نزاجا انجام شده بود. براساس طرح، از ارتش جمهوری اسلامی ایران نیروی هوایی با تعهد روزی ده سورتی پرواز برای بمباران مواضع دشمن و هوانیروز نیز تعهد انجام عملیات را با دو تیم آتش و تخلیه مجروح و توپخانه نیروی زمینی با سه گردان از انواع توپخانه در عملیات شرکت داشته است. هم چنین، تیپ 4 لشکر 21 حمزه در خط باغ کشاورزی پدافند داشت و موظف بود در عملیات با اجرای آتش تیر مستقیم از خط تظاهربه تک کند. در نخستین روز عملیات، در جلسه مشترک نیروی زمینی سپاه و ارتش در چاره جویی کمبود نیرو از طرف برادر شمخانی مطرح شد که: نزاجا برای کمک در این عملیات یا نیروی عملیاتی وارد کنند یا بعضی یگان های سپاه را از خط پدافندی آزاد نمایند. از طرف نزاجا پاسخ داده شد: ما نیروی آزاد در دست نداریم که این جا بیاوریم و اگر یگان های سپاه را از خطوط دافندی رها کنیم آن مناطق ضعیف می شود«، بنابراین، شرکت گسترده تر ارتش در عملیات منتفی شد.

 

 

فرماندهی و هدایت عملیات

 

در اوایل برنامه ریزی عملیات کربلای 1، قرارگاه نجف از طرف نیروی زمینی سپاه ما مور اجرای آن شد. در مجموع کار اجرایی، پیگیری و پشتیبانی عملیات با قرارگاه نجف و برنامه ریزی کلی و آماده سازی امکانات با نیروی زمینی سپاه بود. البته، برادر محسن رضایی با حساسیت نسبت به مسایلی چون غافلگیری دشمن، لزوم سرعت در پیشروی، لزوم و امکان دستیابی به عمق دشمن بر حرکت کلی اشراف و نظارت داشت، اما سیر موفقیت آمیز و سریع عملیات به گونه ای بود که عملا به دخالت مستقیم فرماندهی کل نیاز نشد و در واقع، اداره و هدایت عملیات به عهده برادر رحیم صفوی در مقام قائم مقام نیروی زمینی و سپس برادران ایزدی و شوشتری قرار داشت. در مجموع، با وجود این که قرارگاه خاتم برای تقویت قرارگاه نجف از ارتباط مستقیم با یگان های عمل کننده و مقدم پرهیز می کرد، بر جریان عملیات تسلط کامل داشت.

 

/ 0 نظر / 10 بازدید